Hoe ontstaat de tekening?

De tekening die je ziet in hout, is een doorsnede van de jaarringen. Elke ring vertegenwoordigt een groeiseizoen van de boom. In het voorjaar groeit de boom snel en ontstaat lichter, zachter hout. In de zomer vertraagt de groei en wordt het hout donkerder en harder. Die afwisseling creëert het strepenpatroon dat we herkennen als houtnerf.

Maar hier wordt het interessant: de manier waaróp het hout wordt gezaagd, bepaalt welk patroon zichtbaar wordt. Dezelfde boomstam kan totaal verschillende tekeningen opleveren, afhankelijk van de zaagrichting.

Kathedraaltekening: de sierlijke bogen

De meest voorkomende en wellicht meest herkenbare tekening in eikenhout is de kathedraaltekening. Je herkent deze aan de brede, vloeiende boogvormen die doen denken aan de spitsbogen van een gotische kathedraal. Vandaar de naam.

De karakteristieke boogvormen van de kathedraaltekening

Hoe ontstaat het?

Kathedraaltekening ontstaat wanneer de boom met de jaarringen mee is gezaagd. Dit is vooral het geval bij dosse gezaagd hout. Op onderstaande foto zijn twee (van de vele) manieren van zagen getoont waarop een boomstam in planken wordt gezaagd. Bekijk je zo’n dosse gezaagde plank van de voorkant, dan zie je die karakteristieke boogpatronen.

Dosse gezaagd versus kwartiers gezaagd

Spiegels: het glanzende geheim van eikenhout

Om uit te leggen wat de “spiegels” zijn in het eikenhout, moeten we bij het begin beginnen; bij de boom.

Er zijn bundels van cellen die horizontaal door de stam lopen, van het merg naar de bast. Op onderstaande foto van de stam van een eikenboom zijn die duidelijk te zien als de witte strepen. Dit noemen we de mergstralen (of Medullaire houtstralen). Ze transporteren voedingsstoffen dwars door de boom, dus van de merg naar de bast. Niet elk hout heeft zulke duidelijke stralen; de eik is er een van.

Mergstralen zichtbaar in de kopse kant van een eikenstam — van het merg naar de bast

Wanneer worden ze zichtbaar?

De spiegels worden zichtbaar wanneer de mergstralen aan het oppervlak van een plank lopen. Bij bijvoorbeeld kwartiers zagen loopt zowel de zaagsnede als de mergstraal parallel aan elkaar (van merg naar bast), de spiegels zijn dan dus langwerpig. Loopt de mergstraal wat meer haaks op de zaagsnede, dan ontstaan kortere spiegels. De spiegels zijn dus doorsneden van de mergstralen.

Wanneer spiegels verschijnen, voegen ze iets bijzonders toe: een subtiele glans die verandert met het licht. Het zijn glinsterende, bijna parelmoeren vlakjes, een levendigheid die je blijft boeien. Beweeg het hout maar eens heen en weer in het licht — dan zie je het spiegelende effect.

De subtiele glans van spiegels in eikenhout

Beide patronen in één lamp

In mijn atelier werk ik met eikenhout zoals het komt. Ik selecteer niet specifiek op kathedraaltekening of spiegels. Daardoor wisselen de patronen zich af binnen mijn collectie. De ene lamp toont uitbundige kathedralen, de andere juist rijke spiegels. En als je goed kijkt, zie je beide eigenlijk altijd terug in elk stuk eikenhout — omdat mijn eikenhout altijd wel een beetje met de jaarringen meeloopt, en altijd wel wat mergstralen doorkruist.

Dat is precies wat hout zo bijzonder maakt. Het is geen geprint patroon, geen decoratie die je kiest uit een catalogus. Het is de geschiedenis van een boom, vastgelegd in vezels en ringen, zichtbaar gemaakt door de zaag en tot leven gebracht door de olie.

Kijken met nieuwe ogen

De volgende keer dat je een Hupacha-lamp bekijkt, nodig ik je uit om even stil te staan. Kijk naar de nerf. Volg de lijnen. Zie je de bogen van een kathedraal? Of vang je de glans van de spiegels wanneer het licht erop valt?

Elk stuk hout heeft tientallen jaren nodig gehad om te groeien. Die tijd, die seizoenen, dat leven — het zit allemaal in de tekening die je nu ziet. En dat maakt elke lamp uniek. Niet omdat ik dat zo besluit, maar omdat de natuur dat heeft bepaald.